Linguïstiek van de hete grond (1)

Er zijn van die woorden en zinswendingen in het Italiaans die me opvallen. Ik wil proberen om er zo nu en dan een paar voor het voetlicht te brengen onder de titel Linguïstiek van de hete grond. Omdat ik een amateurtaalkundige ben, maar volop in de Zuid-Italiaanse zomer nauwelijks van koude grond kan spreken.

Affondare

Gisteren werden door de regering nieuwe directeuren van RAI-televisiekanalen benoemd, wat volgens het journaal TG La7 bij de linkervleugel van regeringspartij PD tot gemor leidde:

“Questo non può essere in nessun modo il volto del Partito Democratico,” affonda Bersani.

Oftewel: dit kan op geen enkele manier het gezicht van de PD zijn, zinkt Bersani af. Affondare betekent afzinken, doen zinken, tot zinken brengen. In het Nederlands kun je een plan afschieten – zo’n woord dat populair is sinds managers en directeuren hun taal hebben doorspekt van actieve en agressieve woorden om hun vergadertafelcultuur een beetje op te leuken. Maar het Nederlandse afschieten heeft niet dezelfde betekenis als affondare. Pierluigi Bersani, vertegenwoordiger van een minderheid in zijn partij, heeft niet de macht om regeringsplannen af te schieten. Hij kan ze alleen sterk afkeuren en dat is waar een journaliste van TG La7 gisteren affondare voor gebruikte.

Tormentone

Een ander opmerkelijk woord is il tormentone. Een tormento is een kwelling, een marteling. Voorzien van het achtervoegsel -one wordt het een enorme kwelling of marteling. Maar het is ook, en misschien wel vooral, het woord voor (zomer)hit geworden: dat liedje wat je op alle stranden uit radio’s hoort klinken. Je kunt een gelikte presentator als Carlo Conti zo’n neppig gesprekje zien hebben met bijvoorbeeld Ligabue, waarbij hij dan uitroept:

“Questo tuo brano è diventato il tormentone del novanta!”

Oftewel: dat lied van jou is dé zomerhit van 1990 geworden! En dat is dan helemaal niet negatief bedoeld (Conti is sowieso niet in staat om iets negatiefs te brengen, met die plastic grijns van ‘m) al stinkt het betreffende liedje hevig naar handig jatwerk zoals zo’n beetje de helft van alle Italiaanse pop. Nee, de kwelling, die kutplaat die ze helemaal stukdraaien, waar je mee doodgegooid wordt: het is een positieve term geworden. Ligabue, Los Del Rio, Las Ketchup en Kaoma kunnen tevreden zijn met hun prestatie: ze hebben de wereld een zomer lang gekweld.

Va fatto!

Nee, het is geen vloek, geen parolaccia, maar een van die zeldzame keren dat Italiaans echt daadkrachtig klinkt. Een uitdrukking die doorpakken suggereert en een zekere urgentie.

“Questa legge va cambiata!”

Oftewel: deze wet moet veranderd worden! Alleen zegt de geachte afgevaardigde niet deve essere cambiata, wat letterlijk ‘moet worden veranderd’ betekent, maar zoiets als ‘gaat veranderd’. Het geeft de uitspraak voor Nederlandse oren een zekere onvermijdelijkheid en zelfs dreiging mee. Je zou er nog aan toe kunnen voegen entro domani, vóór morgen, maar dat hoor je in de politiek nooit. Die is nu eenmaal niet zo snel. Italianen zouden echter geen Italianen zijn als ze geen rem op de vooruitgang konden zetten. Je kunt ook zeggen:

“La macchina andrebbe lavata.”

Oftewel: de auto zou gewassen moeten worden. Letterlijk ‘de auto zou gewassen gaan’. Maar je hebt er eigenlijk geen tijd voor of geen zin in. La macchina andrebbe lavata ma vedrai che domani pioverà. De auto moet eigenlijk gewassen worden maar je zult zien dat het morgen gaat regenen. Het is zinloos. We trekken een wijntje open en genieten van de mooie avond, want morgen regent het. Overmorgen, dán wassen wij de auto. Misschien.

Advertisements

2 Comments

  1. Z eg, amateurtaalkundige, je hebt echt te lang in Maastricht gewoond. Het is ‘zo’n woord DAT populair is’, en verder doet ‘neppig’ mij pijn aan de ogen. En is tormentone in dit geval niet in het Engels te vertalen met ‘earworm’?

    1. “Wat” heb ik verbeterd, waarvoor dank. Neppig is gewoon neppig. En “earworm” is nooit een positieve term; bovendien is het onderwerp van dit stukje niet “onvertaalbare woorden”.

Comments are closed.