Ideologisch verblind

In 1987 logeerde ik met vrienden bij een communist in Berlijn. In West-Berlijn, welteverstaan, Kreuzberg. In een huis vol communistische spulletjes, voor zover spulletjes communistisch kunnen zijn – een samovaar, een Cubaanse vlag, matroesjkapoppetjes. Horst reisde veel en het liefst in communistische landen.

Horst had een opmerkelijk DDR-gezinde mening voor een Westberlijner. Maar twee jaar later viel de Muur en stortte het wereldbeeld van onze vriend in elkaar. Het leven in de DDR bleek achteraf nog erger dan de Westerse “propaganda” ons had voorgehouden, en wat nog harder aankwam: zijn vrienden in Oost-Berlijn bleken bijna allemaal Stasi-figuren te zijn. Hij heeft zich behoorlijk laten gebruiken.

Maar daarvan konden we die zomer van ’87 nog niets vermoeden. We bezochten met hem zelfs het Haus am Checkpoint Charlie – een museum gewijd aan de vluchtpogingen van DDR-burgers over de Muur. De meeste ervan, volgens hem althans, betaald door de rechtse krant Bild in ruil voor exclusieve rechten – niet de vrijheid lokte de Oostduitsers de levensgevaarlijke Muur over, maar de Westmark. Dacht Horst.

Het was lastig discussiëren met hem. Hij kende immers mensen aan gene zijde van de Muur, hij kwam er regelmatig, hij had in het Oostblok gereisd en wij – wij moesten het hebben van Westerse kranten en wat we op school hoorden. Hij legde uit dat de DDR veel geld stak in uitstekend onderwijs voor haar burgers, en dat het dus onrechtvaardig was om er na je opleiding vandoor te gaan, met je door de Arbeiter- und Bauernrepublik betaalde diploma’s op zak. Nee, de mensen in de DDR waren ook vrij, vrij “op een andere manier,” want het was allemaal veel rechtvaardiger daar.

De ironie van Horsts bestaan was dat hij drüben, zoals West-Berlijners de DDR noemden, nooit vrijuit voor het systeem van de andere kant had kunnen kiezen, zoals hij dat in West-Berlijn deed. Hoeveel Oostberlijners hadden een Amerikaanse vlag voor het raam, Horst? We hebben het hem nooit gevraagd, maar hij zou vast een pasklaar antwoord hebben gehad. Hij heeft ons nooit overtuigd, overigens – voor ons bleef Oost-Berlijn een vreemde, onzekere wereld waar je constant op je hoede was om niet per ongeluk iets verkeerds te doen, en geen heilstaat om naar te streven.

Horst was ideologisch totaal verblind. Hij wilde zo graag dat de communistische buurstaat een lichtend voorbeeld was voor hoe het beter kon, dat de complete Westerse pers, we zouden nu zeggen de mainstream media, geen vat op hem kreeg. Het was allemaal gelogen, of overdreven, of eenzijdig belicht, of betaald, of ronduit propaganda. En om dat vol te houden, daar moest je op loopafstand van de Muur, in de “uitstalkast van het Vrije Westen,” een héél erg harde kop voor hebben.

Achteraf bleek het dus nog erger te zijn dan die verguisde Westerse pers ons had voorgespiegeld. Je zult mij niet horen pleiten voor het grote gelijk van de meerderheid, maar wie elke dag roept dat de mainstream media alles verdraait, en vol staat met propaganda, en dat ze er niets van begrepen hebben – van de “islamisering,” bijvoorbeeld – die doet er goed aan om dit stukje nog eens goed te lezen. En zet daarna eens een andere bril op.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.