Het beest in onszelf

De mens lijkt grote moeite te hebben met het feit dat zijn medemens tot afschuwelijke dingen in staat is. Onmiddellijk na een ramp of aanslag gaan we op zoek naar een oorzaak die buiten onszelf ligt. Waar kwamen die piloten vandaan, vraagt Forza Italia-beroepsfeeks Daniela Santanchè zich af zodra duidelijk wordt dat het geen gewoon ongeluk is geweest. Toen duidelijk was dat de piloten geen ‘allochtonen’ waren, was copiloot Andreas Lubitz ineens bekeerd tot de islam, of een Jood, of zelfs een homo – in ieder geval was hij niet één van ons.

Maar dat was hij natuurlijk wel. Een West-Europeaan zoals er miljoenen zijn; jong, succesvol, ambitieus, en aan de foto’s te zien een actief sporter. Dat vinden sommige mensen maar moeilijk te verkroppen. Zoals het ook lastig te accepteren was dat Anders Breivik er één van ons was, en een aanhanger van Wilders’ gedachtengoed bovendien. Nee, hij was een door politieke islam geïslamiseerde psychopaat, aldus Afshin Ellian.

De mens – u, ik, mijn buurmeisje, de chauffeur van de vuilniswagen – is tot verschrikkelijke dingen in staat. Ik sprak in een restaurant in München een Amerikaanse militair die drones bestuurde boven Afghanistan. Een aardige, grappige, vrolijke jonge luitenant. Eén van ons. Waarschijnlijk net zo overtuigd van het belang van zijn werk als Breivik was van zijn gruweldaad. That’s what we do, Sir, zei hij simpelweg toen hij aan mijn gezicht kon aflezen dat ik schrok van zijn werk. Zo was het nu eenmaal. Hij was militair en deed wat hem gevraagd werd.

De concentratiekampen werden ontworpen, gebouwd en bemand door doodnormale mensen. Een verkoopster in een bakkerij of een schoolmeester. Achteraf hebben we er afzichtelijke monsters van gemaakt. We hebben ze letterlijk ontmenselijkt, van hun menselijkheid ontdaan. Zo zien we het beest niet meer als iets wat in een mens schuilt, maar als iets wat los staat van de mens. Maar het waren mensen, West-Europeanen, die van hun kinderen hielden en liefdesbrieven verstuurden naar hun partners die niet op het kamp woonden.

We lezen over de laatste minuten van vlucht 4U9525; het voelt alsof we in een diepe afgrond kijken. Het is de afgrond van ons eigen diepste wezen. Huiverend klikken we de pagina weer weg.

Advertisements

3 Comments

  1. Als het kwaad huist in de afgrond van ieders diepste wezen, is het dan slechts toeval dat de ene mens het (veel) minder begaat dan de ander?

    Of geloof je in de mogelijkheid van een tamelijk beslissende mate van – vrije – zelfbeschikking? Zo ja, dan is toch de ene afgrond de andere niet, of althans: bestaat de mogelijkheid ervoor te kiezen er niet ver in af te dalen.

    Enfin, om maar even een oeroude filosofische kwestie aan te roeren waarover nooit overeenstemming is bereikt.

    1. …nooit overeenstemming is bereikt…
      Mooi, dat bespaart mij de moeite. Het zal zeker zo zijn dat de ene mens gemakkelijker afdaalt in die afgrond, en dus ook kan worden overgehaald om af te dalen, dan de ander.

Comments are closed.